Tungkol sa Manunulat

My photo
Premyadong manunulat sa Kinaray-a, Filipino, Hiligaynon, at Ingles si JOHN IREMIL E. TEODORO na tubong-San Jose de Buenavista, Antique. Ilang beses nang nanalo ng Carlos Palanca Memorial Awards for Literature at ng National Book Award mula sa Manila Critics Circle at National Book Development Board. Associate Professor siya ng wikang Filipino, literatura, at malikhaing pagsulat sa College of Arts and Sciences ng Miriam College, Lungsod Quezon. Nagtapos siya ng M.F.A. Creative Writing sa De La Salle University-Manila kung saan siya nag-aaral ng Ph.D. in Literature sa kasalukuyan. Kilala rin siyang kritiko ng Literaturang Hiligaynon. Nakatira siya ngayon sa kaniyang maliit ngunit makulay na bahay sa Rosario, Lungsod Pasig.

Sunday, June 10, 2012

Talo

SA unang pagkakataon nanood ako ng laban ni Manny Pacquiao. Sa unang pagkakataon ipinagdasal ko na matalo siya. Nagalit kasi ako nang magsalita siya laban ng sa aming mga bading at lesbiyana. Hindi ko gusto ang tabas ng dila niya bilang trying hard na pastor.  
            Sa mga unang laban ni Pacquiao, nagdadasal talaga ako na manalo siya at sana huwag siyang masaktan nang husto. Bilib kasi ako sa kaniya na sa kabila ng kahirapan sa buhay, nagsikap siya at naging pinakamagaling na boksingero sa buong mundo. Hindi lang ako nanonood ng mga laban niya noon dahil hindi ko kayang manood ng dalawang taong nagsusuntukan. Masyado itong barbaric para sa aking sensibilidad.
            Pero kanina, nanood talaga ako. Inimbitahan ako ng kaibigan kong filmmaker na makinood sa bahay niya dahil mayroon siyang pay per view. Gusto kong panoorin nang live ang laban ni Pacquiao upang live ko ring ipagdasal na sa kada suntok ni Timothy Bradley ay tatamaan siya. Gusto ko talagang matumba si Pacquiao!
            Nasa isang seminaryo na nasa taas ng bundok sa Lungsod Iligan ako noong Mayo nang bumalandra sa akin ang balita sa front page ng Inquirer na sinabi ni Pacquiao na ayon sa Bibliya mapupunta sa impiyerno ang mga homoseksuwal. Tumaas ang presyon ko at agad na ipinakita kay J. Neil C. Garcia ang balita. Magkasama kasi kaming panelist sa Iligan National Writers Workshop doon. Kahit alam kong hindi ko kayang makipagsuntukan, gusto kong hamunin ng suntukan si Pacquiao!
            Nang mga sumunod na araw, sinabi naman ni Pacquiao na misquoted lang siya. Mahal daw niya ang mga bakla. Kaya lang, sinasabi talaga sa Bibliya na kasalanan ang homoseksuwalidad at dahil dito ay hindi niya susuportahan ang gay marriages. Lalo akong nairita. Trying hard na pastor! Ang mga pari nga, apat na taon nag-aaral ng Pilosopiya at apat na taong nag-aaral ng Teolohiya. Siya, nagboksing lang, nag-trying hard na mag-interpret ng Bibliya. Hirap na hirap siyang magbasa at magsalita ng Ingles pero Ingles na Bibliya talaga ang kino-quote niya kahit na elegante naman ang salin ng Bibliya sa Sebwano.
            Nakakabuwisit! Bakit hindi ang mga kurap na politikong dumidikit sa kaniya ang pagsabihan niyang mapupunta sa impiyerno? Naku, sa Ten Commandments pa lamang ay may mako-quote ni siya. Halimbawa, “Thou shalt not steal.”
            Kaya masaya ako na natalo siya. At mas masaya ako habang pinapakinggan at binabasa sa Facebook ang maraming teorya tungkol sa pagkatalo ni Pacquiao na mabilis na nagsilabasan pagkatapos ng laban.
            Una, na-leyt siya sa laban dahil nanood pa siya ng basketball at natalo pa ang sinusuportahan niyang koponan. Hindi siya nakapag-warm up. Masyado na bang yumabang si Pacquiao at carry na niyang ma-leyt sa laban? Nagiging unprofessional na ba ang the best boxer in the world? Lumaki na masyado ang ulo?
            Pangalawa, hindi raw talaga ang panonood ng basketbol ang dahilan kung bakit na-leyt si Pacquiao. Panandalian siyang kinidnap ng Mafia at sinabihang magpatalo siya.
            Pangatlo, sabi ng kaibigan kong scriptwriter, scripted daw itong pagkatalo niya kaya kitang-kita na hindi masyadong affected si Pacquiao nang gin-announce na si Bradley ang panalo. Malaki raw kasi ang utang ni Pacquiao kay Bob Arum. Dahil ito sa hindi masyadong maka-Diyos na lifestyle ng Pambansang Kamao. Natatalo raw ito sa kasino ng milyong-milyong dolyar. Kung kaya kahit konggresman na si Pacquiao at hindi na bagay ang pagbo-boxing at tumatanda na siya (matanda na ang edad 30 para sa isang atleta) ay boxing pa rin siya nang boxing. Ang script ay ganito. Magpapatalo muna si Pacquiao ngayon para mas malaking commercial event ang re-match nila ni Bradley. Sa re-match, siyempre si Pacquiao na ang panalo. Akala ko pa naman ang yaman-yaman na ni Ninong Manny.
            Pang-apat, sina Senador Miriam Defensor-Santiago at ang napatalsik na Chief Justice Renato Corona ang mga hurado. Siyempre, galit sila sa mga konggresista kayo pinatalo nila si Pacquiao!
            Nakakaloka di ba?
            Pero heto ang pinaniniwalaan ko. Natalo si Pacquiao dahil sabay-sabay na nagdasal ang milyon-milyong bading at lesbiyana sa buong bansa na matalo siya. Dapat alam na ngayon ni Pastor Pacquiao na ang mga homoseksuwal ay pinakikinggan din ng Diyos. Wala ito sa Bibliya kaya alam kong litong-lito na ang boksingerong talo.


[10 Hunyo 2012 Dominggo

Lungsod Pasig]

Thursday, December 15, 2011

Every Disaster is Personal

(A paper read on the panel “Apocalyptic Literature: Disaster and Imagination”
during the Philippine Center of International PEN Literature Conference,
1&2 December 2011, Cultural Center of the Philippines)

I WOULD LIKE to start with an idea that for a writer every disaster is personal. Whether this disaster is natural or human-made; or whether it is trivial, minor, major, or apocalyptic, a writer has no choice but to deal with it in a personal way for the way of the writer is always personal.
            Let us take for example the Black American writer Jamaica Kincaid in her autobiographical narrative My Brother (Farrar, Straus and Giroux, 1997). She says, “I became a writer out of desperation, so when I first heard my brother was dying I was familiar with the act of saving myself: I would write about him, I would write about his dying. When I was young, younger than I am now, I started to write about my own life and I came to see that this act saved my life. When I heard about my brother’s illness and his dying, I knew, instinctively, that to understand it, or to make an attempt at understanding his dying, and not to die with him, I would write about it.”
            Life is depressing. It is a series of disasters.
            In July 2008 a typhoon named Frank wreaked havoc on Panay Island. Half of Iloilo City and its neighboring towns were severely devastated. Many lost their homes and properties. Many died. My filmmaker friend Oscar Reuben Nava, who volunteered in the rescue efforts of the city government (and who in the moment of panic called me asking if I have a jet ski or a speedboat—Thank God he did not ask for a submarine! I mean, he knows that I’m a mermaid so what is the use of a jet ski or a speedboat for me?), made a video documentary titled “Hupa” or “Nightmare,” maybe to save his mind from disintegrating after witnessing the unspeakable onslaught and aftermath of the flood. This film is a masterpiece. It won in the Gawad CCP para sa Alternatibong Pelikula at Vidyu and in the Moonrise Film Festival. It was screened in film festivals abroad like in the Documentarist in Istanbul, Documenta in Madrid, and Al Jazeera Film Festival in Doha. The narrator in the film is Nava himself enjoying a party during the beginning of the flooding and waking up to a nightmare of a disaster. The film has the texture of a bad dream that is real and surreal—cars on top of each other in the middle of what remains of a rice field, crying men digging with their bare hands family members who were buried alive in the mud.
            I was still working in Iloilo when Frank happened. But thank God my apartment was in the part of the city that was protected by the Iloilo River, which is really not a river but an arm of the sea. Paradoxically, or expectedly, the Mermaid was saved from the flood. But in November 2009, I was already teaching at Miriam College in Quezon City when Ondoy came. My house was in Rosario, Pasig, in the path of the rushing flood. Again, the Mermaid was lucky for my house, which I discovered only during that time, is in the part of Rosario that is higher. The flood water did not reach my house. But then I know many people—some are students, co-workers, friends of friends—who were victimized by the flood. For a week we did not have classes for many of our students are from Marikina City which was badly hit. We had to forgo of the final examinations and submissions of final projects that semester for humanitarian reasons.
            A few days after Ondoy, around six in the morning, I was on a taxi going to school. Along the C5 hi-way overlooking Marikina Valley, the sun is shining brightly—it is like a ball of gold bestowing blessings to everything. The valley is sleeping soundly. The scene is so beautiful as if the disastrous flood did not happen at all. That instant, a poem descended upon me. I titled that poem “Pathetic Fallacy” which was published in the “Disaster and Survival” issue of Ani (Vol. 36, 2011). Please permit me to read it to you:

Parang birheng prinsesa na natutulog
Habang kayakap ang banal na ulop
Ang Lambak Marikina
Mula sa bintana ng sinasakyan kong taxi
Na tila nagmumuni-muning binabaybay
Ang C-5 Katipunan ngayong alasais ng umaga.
Parang kay ganda ng kaniyang panaginip,
Siguro hardin ng mga gintong bulaklak
Na biniyayaan ng halina ng kagigising na araw.
Parang walang bahang dumaan.
Parang walang lumubog na mga bahay.
Parang walang naanod na mga pangarap.
Parang walang pami-pamilyang nalunod.
Parang walang natagpuang mga lumulobo at nabubulok
Na katawan ng mga bata, babae, at lalaki
Na bahagyang nakalibing sa putik
At nakasabit sa mga nakalbong punungkahoy
Sa tabing-ilog nang bumaba ang tubig.
Parang wala lang.
Parang walang mga kalye, eskinita, at subdibisyon
Na hanggang ngayon abot-pekpek at bayag pa rin
Ang kulay-putik na tubig na pinamamahayan na
Ng mga lamok na buntis sa dengge.
Parang walang bundok ng mga basurang
Buong pagsuyong inihandog ng baha
Sa maraming sulok ng lungsod.
Parang wala lang talaga.
Parang wala talagang pakialam
Ang kagandahan ng umaga.     
           
            Last week I watched with my students a documentary about the sorry state of education in the Philippines which is really a sociological disaster—1 in every 7 students do not have a chair; 1 in every five students do not have a table; a student copying the contents of the only textbook in their school on a black board, half torn and with three big holes, so that her classmates will be able to copy the lessons on their notebooks that have seen better days; a classroom with cracked walls and half of the roof missing; a classroom in Metro Manila with 150 students; a young girl who is number one in her class but have to collect rusty nails, iron wires, and tin cans in a polluted river so that she will have five-peso baon to school;  a school teacher who in his “free time” drives a tricycle to augment his meager income; and many other horrific scenes especially to the eyes of my students who most of them came from exclusive schools. During the discussion, a student of mine cried saying that we should stop blaming each other and instead do something to help those children in the public school. Then another student, a feisty one, raised her hand and shouted, “Shit, sir, kung may trabaho na ako, I will help them!” At times like this I allow my students to swear.     
            That is why I cannot stop myself from hurling invectives to my television set every time I watch news about Gloria Macapacal Arroyo being conveniently “detained” at the state-of-the- art St. Luke’s Hospital in Taguig City. Her room alone costs PhP50,000 a night! If you donate PhP50,000 to the Kapuso Foundation of GMA7, this money is enough to build one badly needed classroom. (Well, it is as if it is the role of private foundations to build classrooms.) Gloria (she has given a bad meaning to this rather beautiful, pleasurable, glorious word) during her first State of the Nation Address in 2001 promised to build a classroom in every barangay. Every barangay my foot! I’m so angry because I wrote a column article praising her about this in a local newspaper in Iloilo City. That is why I am taking this issue personally.
            Imagine this apocalyptic scene: the Devil Incarnate is sitting on her throne with wheels wearing the crown around her neck. Her royal portrait is Naruto-like. She does not have to say anything. She has spokespersons—a handsome angel with a forked tongue, a mother of all liars who is aptly named “Sungay,” and a harlequin who became a lawyer and announces on national TV that he is willing to sell his testicles to the devil. And there is another one, in the Supreme Court, a spokesperson who is named after a king who at his touch turns everything into gold including his own daughter. Imagine if he touches a court’s decision, let us say for example a Temporary Restraining Order? One time he allowed illiterate reporters to call him “Justice” even if in real life he is just a court jester. He appears so serious on television that he looks like a joke.
            This is my point: To do nothing about this, meaning letting loose of the Devil Incarnate and her phantasmal entourage, is a real national disaster. And as a writer with some kind of imagination I have no choice but to write about it. Of course I would rather be the policeman who would be tasked to arrest Gloria and drag her from her hospital bed and throw her to the prison cell. But too late for that already, I mean, me being a policeman. Although I have a big tummy for that role I am afraid of guns. I shudder at hearing a gunshot. I was born a writer and my job is to write.  
            Writing is difficult. Writing is wrestling with words in the ring of our mind. Cirilo F. Bautista in his poem “Addressed to Himself” (The Cave and Other Poems, 1968) beautifully described this internal and eternal struggle of the writer,

How hard I have made life for you, Cirilo,
Who wrestle with words to free my mind;
Your various battles, you do not know,

Poise at me the same buckle, the same wind
That eagles in anger hotly ride on.
Yet like buckles you never break, though blind

At times you pine and pine for beauty gone—
Ah, never take the same courage, mon ami,
Wisdom and the past are never one.

But learn to distrust language that we
In constant dreams deem the only fact,
Kill it in seduction or heraldry

So eagle-like you may invent your act;
Then think you walk in a world of thrall,
Where beauty walks too but does not look back,

Crossing the foggy fjords of the skull.
           
            This is the curse of the writer. We have no other weapons against the ugly memory of disasters but words. But we know that words would betray us because words, as I learned from Bautista, are never enough. Language is never enough to express what we want to express. We can do nothing about it and just live with it. This in itself is another disaster.
            What I don’t understand is that we always refer to the apocalypse when we encounter a cataclysmic disaster. Apocalypse is just one of the major disasters humanity will see and experience. The human spirit will always survive and we writers have no choice but to write about it. We will deal with these disasters sitting down and writing. For this is our gift. For this is our curse. It is given to us in our personal—very personal—capacity. We are only left with two choices—to write or to go crazy. The only Choice is clear for to go crazy is to surrender to the devil our beautiful mind, our imagination, our very soul. As writers we just have to endure.

[November 2011
Pasig City]


Thursday, July 7, 2011

Habang Namimintana sa Bulwagang Kalayaan, Palasyo ng Malakanyang

Sa labas ng malalaking bintana
parang higanteng sundalong nakatayo
ang matabang puno ng kalatsutsi
na pangmayaman ang kinang
ng mga luntiang dahon.
Kay puti ng mga bulaklak nito,
parang nandidiri
sa maburak na tubig ng ilog.
Kumikinang ang kaputian
nitong malaking gusali,
kay gagara ng mga muwebles,
kay linis ng mga dingding at sahig.
Sa labas sa harap palaging bagong gupit
ang malawak na damuhan.

Subalit parang may naririnig akong
mahinang panaghoy
ng mga kababayan kong
namamatay sa gutom
sa kanayunan at kabundukan?
Ang mahinang hangin
na pumapasok sa bintana
parang may bahid ng amoy
ng pera at dugo.

May kumukulo sa malalim
na bahagi ng aking tiyan.
Bakit parang nasusuka ako
nang titigan ko ang mga aranya?


-J.I.E. TEODORO
 13 Mayo 2011 Biyernes
 4:30 n.h. Miriam College

Monday, June 20, 2011

Mga Tanong sa Ating Panahon

(Para sa kapatid na Ricky Rivero)

Kung bubuksan mo ba ang pintuan
Ng iyong buhay sa isang estranghero
May karapatan na ba siyang
Saksakin ka at nakawan?

Kasalanan na ba ngayon
Ang pagiging palakaibigan?
Hindi na ba uso ang pagpapakatao
Sa panahon ng Twitter at Facebook?

Bakit kailangang labimpitong saksak?
Ganoon ba karami ang pulang tinta
Na kailangan upang maisulat
Ang binalaybay ng pag-ibig?

Kailangan na bang bayaran ng buhay
Ang paglagok sa sambasong kalipay?
Hindi na ba talaga praktikal
Ang maniwala pa sa mga himala?



-J.I.E. TEODORO
 19 Hunyo 2011 Dominggo
 6:34 n.h. Lungsod Pasig

Sunday, June 12, 2011

Talumpati ni PNoy para sa Araw ng Kalayaan

Kruhay! Sharing with you the poem I wrote yesterday as an exercise in our Literary History of the Philippines class under Dr. Genevieve L. Asenjo in the graduate school of De La Salle University Manila. My task was to write an Araw ng Kalayaan speech for PNoy using the theories and thoughts of our two leading critics--Bienvenido Lumbera and E. San Juan, Jr. Enjoy!

Talumpati ni PNoy
para sa Araw ng Kalayaan
na Gin-ghostwrite
nina Ka Bien at Ka Sonny


Magandang umaga sa inyo,
mga minamahal kong kababayan.
Araw ng Kalayaan na naman
hindi pa ba kayo nasusuka?
Saan ba talaga tayo lumaya?
Sa inaalmoranas na puwet ng Amerika
na sugapa sa kapangyarihan at pera?
Tanggapin na kasi natin
na neokolonya na nila tayo ngayon.
Sige palakpakan ninyo ako, mga Boss ko!
Napatunayan ko na tulad ng aking ina,
na madasalin at baka gagawin pang santa
ng mga obispong takot sa kondom,
Tuta rin ako ng Amerika, yeah!
Ano’ng magagawa ko?
Nananalaytay sa aking kaugatan
ang molasses na may bahid ng dugo
ng mga minasaker na magsasaka
sa pinakamamahal naming Hacienda Luisita.
Hindi ko kasalanang maging kuya ni Kris Aquino.
Kaya tiisin na ninyo ang mga sosyal niyang eskandalo.
Bilang bayad sa nakaiirita niyang pag-iingay
matagal ko nang ipinagbawal sa mga kalye ang wang-wang.
Pasensiya na po kung palaging tumataas
ang presyo ng mga produktong petrolyo.
Mahirap kasing kalabanin
ang mga ka-rancho kong negosyante.
Bilang presidente ng mga elit
kailangan kong proteksiyunan ang interes
ng mga kompanyang multinasyonal
na lalong nagpapayaman sa amin.
Hayaan na po sana ninyo
kung may ilang bobo at kurap sa aking gabinete.
Kalaro ko kasi ang mga iyan sa baril-barilan.
Ang sports car ko huwag na ninyong pag-interesan
pera ko naman ang pinambili ko diyan.
Tumahimik na lamang kayo, mga kababayan ko.
Huwag na ninyo akong punahin at awayin.
Anak ako ng mga burgis na bayaning
sina Ninoy at Cory ni nirerespeto ng lahat.
‘Ika nga nila, ganiyan talaga ang buhay, parang layf.
Sinuwerte akong isilang sa pamilya ng mga hasyendero,
oligarkiya, kapitalista, at komprador.
Kami talaga ang nakatadhanang maghahari
sa bansang ito na kahit kailan
hindi na talaga lalaya mula sa tanikala
ng kamangmangan at kahirapan.

Tatapusin ko na po itong talumpati ko.
Nagmamadali po ako at Linggo ngayon.
Magsisimba pa po kami ng aking mga ate.
Hinihintay na rin ako ni Joshua sa Bahay Pangarap
upang maglaro kami ng Dota maghapon.

Paalam na po at hindi ko na alam
kung ano pa ang maganda sa umaga.

Maraming, maraming salamat po!

God bless the Philippines!


-J.I.E. TEODORO
 11 Hunyo 2011 Sabado
 1:40 n.h. DLSU-Manila

Sunday, May 8, 2011

Para kay G. ng Guimaras


Mahapdi ang balat ng aking likod
paggising ko kaninang madaling-araw.
Umunat ako at napangiti
dahil naalala ko ang iyong ngiting
lalong nagpatingkad sa binalaybay
na inaawit ng mga alon
sa kulay-rosas na dalampasigan
na mahal na mahal ng araw.

Nakauwi na ako rito sa Pasig.
Malayo na sa Puerto del Mar dyan sa Guimaras.
Subalit, Palangga, naririnig ko pa rin
ang malambing mong boses
na para bang isang makulay na isda
na buntis sa pag-ibig
na mahinhing lumalangoy
sa namumukadkad na hardin
ng mga korales.


-J.I.E. TEODORO
 6 Mayo 2011 Biyernes
 6:39 n.u. Lungsod Pasig

Buhangin

(Para kina Becky at JP na naiisip ko
habang ako’y naliligo sa Puerto del Mar)


Nalilikha ang perpektong tula
Kapag naghahalikan ang dagat at lupa.
Ang mga totoong talinghaga
Doon lamang makikita
Sa paglipad ng ibong malalaya.
May gaganda pa bang talata
Sa sayaw ng kalatsutsing sutla
At pulang bogamvilyang bakla?

Masarap ang lamig ng tubig-dagat
Handog ay dalisay na uri ng alat.
Huwag tayong mananawa sa pag-ibig
Ito ang tanging misteryo ng daigdig.


-J.I.E. TEODORO
 2 Mayo 2011 Lunes
 1:17 n.h. Villa Igang, Isla Guimaras