Tungkol sa Manunulat

My photo
Premyadong manunulat sa Kinaray-a, Filipino, Hiligaynon, at Ingles si JOHN IREMIL E. TEODORO na tubong-San Jose de Buenavista, Antique. Ilang beses nang nanalo ng Carlos Palanca Memorial Awards for Literature at ng National Book Award mula sa Manila Critics Circle at National Book Development Board. Associate Professor siya ng wikang Filipino, literatura, at malikhaing pagsulat sa College of Arts and Sciences ng Miriam College, Lungsod Quezon. Nagtapos siya ng M.F.A. Creative Writing sa De La Salle University-Manila kung saan siya nag-aaral ng Ph.D. in Literature sa kasalukuyan. Kilala rin siyang kritiko ng Literaturang Hiligaynon. Nakatira siya ngayon sa kaniyang maliit ngunit makulay na bahay sa Rosario, Lungsod Pasig.

Wednesday, February 23, 2011

Edsahan Blues


Ika-dalawampu’t limang taon daw ng EDSA
Sa Biyernes kaya walang pasok.
Edsang ina nila! Ano’ng ipagdiriwang natin?
Dumadami ang dukha, pinapatay ang mga peryodista,
Dinudukot at nawawala ang mga aktibista,
At busog na busog ang mga heneral at tarpolitiko!
Ang asawa’t mga anak ni Marcos may mga puwesto na.

Inedsa lang tayo ng madasaling si Cory.
Inedsa lang tayo ng bolerong si Ramos.
Inedsa lang tayo ng babaerong si Erap.
Inedsa lang tayo ng superkurap na si Gloria.
At ngayon iniedsa tayo ng utak-hasyenderong si PNoy.

Nag-edsahan lang tayo mga kababayan ko.


-J.I.E. TEODORO
 23 Pebrero 2011 Miyerkules
 6:16 n.u. Lungsod Pasig

Thursday, February 10, 2011

Kalakarang Kawatan

Magnakaw ka sa kaban ng bayan nang bonggang-bongga.
Tiket, hotel, at pang-shopping ng iyong dyowa sa Amerika at Europa
Patay-malisya mong pabayaran sa iyong opisina.
At kapag mabisto ka at ipinapahiya na
Ng mga kapuwa mo magnanakaw sa senado at kamara,
Pumunta ka sa libingan ng iyong ama’t ina
Upang barilin sa dibdib ang sarili isang umaga.
Tingnan mo, ipagdarasal ng Malakanyang ang iyong kaluluwa,
Bibisitahin ka ng mga dating presidente na makakapal ang mukha,
At papasyal sa iyong burol ang midnight appointed na ulo ng korte suprema.
Ipagbubunyi pa sa mga telebisyon ang iyong matapat na paglilingkod
      sa bansa.
Ililibing ka pa sa Libingan ng mga Bayani, palangga.


-J.I.E. TEODORO
 10 Pebrero 2011 Huwebes
 6:17 n.u. Lungsod Pasig

Sunday, February 6, 2011

Isang Interbyu Tungkol sa Jejemon

NITONG nakaraang linggo nakatanggap ako ng text mula kay Milli-Anne King, estudyante ng Ateneo de Manila University (kapit-skul namin dito sa Miriam College). Nasa unang taon siya ng Legal Management. Nabasa umano niya ang artikulo kong “We are All Jejemons” sa gmanews.tv at nagsusulat siya ngayon ng papel tungkol sa jejemon para sa klase nila sa English 12. Si John Ryan Recabar daw ang titser nila. Emsi si Ryan nang magbasa ako ng isang papel ko tungkol sa literaturang Kinaray-a sa U.P. Iloilo may tatlo o apat na taon na ang nakararaan.

Hindi naman ako maarte at pumayag naman agad. Hindi ito ang unang pagkakataon na tumatawid sa “friendship bridge” (Ito ang tawag sa maliit na tulay na nag-uugnay sa Ateneo at Miriam sa likod banda sa may kawayanan. ) ang mga estudyante ng Ateneo upang mainterbyu ako sa aming kolehiyo tungkol sa kung ano-anong bagay, lalo na tungkol sa literaturang bading, literatura ng Kanlurang Bisayas, at ito nga, jejemon.

Sabi sa akin Milli-Anne sa text, gusto raw niyang patunayan sa kaniyang papel na hindi makaaapekto sa kagalingan sa wikang Ingles ng isang tao ang jejemon.

Mabuti at hindi naman kailangan ni Milli-Anne na mainterbyu ako nang harapan. Gin-email lamang niya sa akin ang kaniyang mga tanong. Nang masagot ko na ito, naisip ko na maganda ring ibahagi sa aking mga mambabasa (Yes, may cult following ako. Jejeje...) ang aking mga saloobin tungkol sa penomenong jejemon dagdag at bukod doon sa dalawang artikulong nasulat ko tungkol dito sa gmanews.tv—ang “We are All Jejemons” at “ Why Jejemon was Chosen as the Word of the Year.”

Heto ang panayam sa akin ni Milli-Anne. Nasa Ingles ang mga tanong at isinalin ko sa Filipino.

1. Paano mo ilalarawan ang jejemon sa pamamagitan ng:

a. uri ng pananamit

Mababaw lamang na pamantayan ang pananamit. Panlabas na anyo lamang kasi ito. Siguro kung mayroon mang jejemon fashion, ito na yung mga suot ni Eugene Domingo sa sitcom na “Jejemom.” Yung nakasisilaw na pastel na kulay ang mga maluluwag na damit, nagdyadyaket kahit maiinit, at palaging may cap na makulay din. Pero muli, hindi ito sukatan ng pagiging jejemon. Mababaw lamang na basehan ang pananamit.

b. paraan ng pagti-text o pagta-type

Walang pakundangan kung gumamit ng capitalization. Sumisingit ng mga symbol sa mga teksto. Wala ring pakundangan sa pagso-short cut at wala ring pakundangan sa pagpapahaba sa mga salita katulad na lamang ng paglalagay palagi ng “h” at “w” sa mga salita kahit na hindi naman kailangan ang mga letrang ito. Samakatuwid, hindi sinusunod ng mga jejemon ang mga alituntunin sa tamang pagbabaybay at gramatika.

2. Mula saang social class/es at age group/s nanggaling ang mga jejemon?

Sa mga mahihirap na alam nilang mahirap sila at tanggap nila ito. Ang penomenong jejemon kasi ay isang pagrerebelde sa hindi pagkakapantay-pantay na distribusyon ng yaman ng ating bansa.

Sinabi kong “mahihirap na alam nilang mahirap sila at tanggap nila ito” kasi ang mga jejebuster, ang mga gustong pumatay sa mga jejemon, mga pasosyal ang mga iyan at mga social climber tulad ng mga IT expert kuno, mga call center agent, mga guro ng Ingles, at mga writer-writeran.

3. Saan makikita ang subkulturang ito?

Sa terminolohiya ng mga pantas sa wika o linguists, “sociolect” ang tawag sa jejenese. Isang uri ng diyalekto itong likha ng isang grupo ng tao dahil marami silang mga pagkakatulad. Dito sa Filipinas, nag-umpisa ito sa pagti-text. Lalo na ngayong mura na ang selfown at libro na ang mga simcard. Kahit dukha ka, puwede ka nang magkaroon ng selfown. Hindi na lamang pang-mayaman ito.

4. Kailan nagsimula ang kilusan na ito?

Hindi ko alam. Basta narinig ko lamang ang salitang jejemon sa Iyas Creative Writing Workshop sa La Salle Bacolod noong Hunyo 2010. May isang writing fellow mula sa Ateneo ang nagpaliwanang kung ano ito. At noong Hunyo, pinasulat ako nina Howie Severino at Yasmin Arquiza, mga editor ko sa gmanews.tv, tungkol ditto. Nagsaliksik ako at nag-interview ng ilang tao. Iyon ang artikulo kong “We Are All Jejemons” na nang ma-upload ay agad na may 50+ na mga komento na puro negatibo lahat at nilait ako. Hindi yata nila matanggap nang sinabi kong jejemon tayo lahat! LOL!

Karamihan sa mga nagalit, mga IT expert kuno. Binanggit ko kasi sa artikulo ko na ayon sa poging makatang si Roberto AƱonuevo (Palanca Hall of Famer, SEA Write Awardee, at isa sa mga editor ng U.P. Diksiyonaryong Filipino), nagsimula ang jejenese sa mga taong babad at magaling sa paggamit ng kompyuter. May hinala kasi siyang ang jejenese ay nagmula sa html language o wika ng Internet.

Kunsabagay, may punto si AƱonuevo. Marami kasing mga mumurahin paaralan para sa pagko-kompyuter. Ibig sabihin, sa mga mahihirap na pamilya nanggaling ang karamihan sa mga magagaling sa kompyuter. Posible ngang nagde-develop sila ng isang sociolect na gagamitin laban sa mapang-aping kalakaran.

Isang pananaw lamang ito sa phenomenong jejemon.  

5. Sino-sino ang mga nanguna sa kilusang ito?

Sa artikulo kong “We are All Jejemons,” sinabi ko roon na siguro ang makatang si Emily Dickinson ang unang jejemon. Basahin mo ang mga tula niya, wala siyang pakundangan sa paggamit ng capitalization at dash. Dedma rin siya sa tamang estruktura ng pangungusap sa Ingles. Dito sa Filipinas, ang makatang si Vim Nadera ay nangunguna ring jejemon. Basahin mo ang libro niya ng mga tula na “15 Lamang,” maloloka ka sa paggamit niya ng mga font.

Ninuno ba ng mga jejemon sina Dickinson at Nadera? Siguro oo, siguro hindi. Hindi ako sigurado.

Ang gusto ko lang sabihin, baga pa lamang ang penomenong jejemon kaya wala pa itong definite na kasaysayan at kahulugan.

6. Paano ito nagsimula?

Siguro nagsimula ito sa pagso-short cut ng mga salita sa pagti-text. Pero nauna rito ang pager na sino-short cut din ng opereytor ang mga mensahe. O siguro puwede pa nating balikan ang mga telegrama noon na dapat lang nasa jejenese dahil kada letra ang bayad.

Mga haka-haka ko lamang ito.

Pero sa ngayon, mas matimbang sa akin na ang penomenong jejemon ay isang kilos ng pakikipagtunggali ng mga walang pera sa mga sobra-sobra ang pera sa ating bayan. Sa tingin ko rin, isang pagrerebelde ang jejenese sa ating pag-iisip kolonyal.

7. Sa tingin ninyo magtatagumpay ang DepEd sa pagsawata sa mga jejemon? Bakit?

Ang problema kasi sa DepEd, marami sa mga opisyal nila ang hindi nag-iisip o talagang walang kakayahang mag-isip. Alam mo na, opisina ‘yan ng pamahalaan at palakasan at lagayan ang kalakaran ng pagpapaupo sa mga tao sa puwesto. Marami na akong nakausap na mga rehiyonal at nasyonal na opisyal ng DepEd at halos wala kang makausap sa kanila dahil walang laman ang kanilang utak. Hindi ko tuloy maintindihan kung paano sila nagkaroon ng Ph.D. Kunsabagay sa panahon ngayon, puwede ka nang mag-Ph.D. kung saan-saan. Kapag may pera ka ay makakabili ka na ng dissertation. Marami akong alam na ganiyan. Hindi sila ang gumawa ng mga tesis at disertasyon nila.

Siyempre katangahan ang labanan ang isang sociolect katulad ng penomenong jejemon. Pagsasayang lang ng oras at lakas ito para sa mga taga-DepEd. Parang sinabi nila na ipapatigil nila ng gay lingo o bekimon. Hangga’t may mga bading at iniitsapuwera sila ng lipunan, mananatiling buhay na buhay ang bekemon. Ganoon din ang mga jejemon. Hanggat patuloy ang pag-iral ng ating pagiging neokolonyal—malaking bahagi ang walang pakundangang pagpapahalaga natin sa wikang Ingles—mananatiling buhay ang jejenese.

Ang jejemon ay isang sintoma lamang ng lumalalang elitismo na umiiral sa ating lipunan. Kung tutuusin, kaunti lang naman talaga ang mga tunay na mayaman sa ating bansa. Mas marami ang feeling mayaman, ang mga social climber, at ang mga pasosyal na dahil sinuwerte sila at nakapag-aral at kunwari marunong mag-Ingles, akala nila superyor na lahi na sila. Ito ang kaso ng mayabang na langaw dahil nakatuntong sa ipot ng kalabaw.

Kung titingnan natin sa lente ng politika ng wika at gahum (hegemony) sa ekonomiya, walang kapangyarihan ang DepEd sa pagsawata ng mga jejemon. Mananatiling ilusyon, o kaya’y simpleng kabobohan lamang, ang pagiging jejebusters nila.


8. Sinusuportahan ba ninyo ang pagkamuhing ito sa mga jejemon? Ito ang ginagawa ng mga jejebuster di ba?

Ayon nga sa sagot ko sa tanong numero 7, hindi nag-iisip ang mga taga-DepEd at kung nag-iisip man sila, masyado lamang maliit ang kanilang utak. Sila dapat ang tirisin isa-isa at hindi ang mga jejemon.

May isa pa akong artikulo sa gmanews.tv tungkol sa jejemon—ang “Why Jejemon was Chosen as the Word of the Year.” Dito ko binanggit ang mga sinabi tungkol sa penomenong jejemon ng mga kaibigan kong mga pantas sa wika, kultura, at literatura na sina Vim Nadera at Rolando Tolentino.

Muli inuulit ko, bagong konsepto pa lamang ang jejemon kung kaya’t dapat pag-usapan nang malaliman at busisiin nang husto ito upang maging klaro papel at kontribusyon nito sa ebolusyon ng lipunang Filipino.
                                                                                                                                                                                     [6 Pebrero 2011 
                                                                                               Lungsod Pasig]

Friday, February 4, 2011

Requiem

(Nang inamin ni Piolo Pascual sa The Buzz
na sila na ni KC Concepcion)


Wala na. Wala nang buhay ang pag-ibig na kalong-kalong
Ng Sirena. Ngayon klaro na ang lahat.
Walang silbi ang mga kaliskis ng kaniyang berdeng buntot
Gaano man kakintab ang mga ito.
Kung perlas man ang kaniyang mga binalaybay,
Tiyak mumurahing klase ito, maysapeke,
Hindi kailanman puwedeng maging pambili ng lalaki.

Kaya heto, may awit para sa patay na nagsisiksik
Sa kasingkasing ng Sirenang hindi na makaawit.
Walang laban sa lamig ng tubig ang namumutlang bangkay,
Para na itong bilasang isda na mangangati ang iyong labi
Kapag niluto mo at inulam sa pananghalian.

Wala na. Wala nang buhay ang pag-ibig na kalong-kalong
Ng Sirena. At ang pinakamasaklap sa lahat—
Hindi siya puwedeng malunod sa dagat ng lungkot.


-J.I.E. TEODORO
 31 Enero 2011 Lunes
 9:15 n.u. Lungsod Pasig

Monday, January 31, 2011

Melon-choly


Kaninang umaga, tila wala ako sa sariling pumunta sa talipapa.
May gusto kasi akong kainin na hindi ko alam kung ano.
Sa may prutasan, may bilog na prutas na parang pakwan
Subalit mas maliit at maysaginto ang kulay.
Alam kong alam ko kung ano ang tawag sa prutas na ito.
Napaisip ako at di ko narinig ang tanong ng tindero.
A, melon! sabi ko sa sarili. At bumulong ang puso ko—
Melon-choly. Oo nga pala. Kagabi sa TV inamin na ni Piolo
Na sila na ni KC. Kaya, melon-choly. Nilasap ko
Ang lasa ng salitang, melon-choly. Kagabi, bago ako matulog
May binatang 22 taong gulang akong gin-text
Na gusto ko siyang maging mangingibig.
Sumagot naman siyang may kasamang smayli:
Sori po sir. May bf na po ako.
Kaluluwa mo lang po ang puwede kong mahalin.
Letse ka! gusto kong i-reply sa kaniya.
Sigurado ako, iho, hindi mo kayang kantutin ang kaluluwa ko!
Melon-choly. Salitang parang lintang gumagapang
Sa buo kong pagkatao. Melon-choly.
Hiyang-hiya ako sa sarili ko sapagkat sa edad na 37
Wala pa rin akong kinatandaan. Kaya, melon-choly.
Nainis yata sa akin ang tindero dahil hindi ako bumili.
Ayaw ko kasing tikman ang prutas na ito
At baka masarapan ako nang husto.


-J.I.E. TEODORO
 31 Enero 2011 Lunes
 9:27 n.u. Lungsod Pasig

Tuesday, January 11, 2011

Kung Sakaling Sasabog ang Pag-ibig

Parang supernovang sasabog ang puso ko ngayong umaga
dahil punong-puno ito ng mga talinghaga
ng mga sawing pag-ibig na tila tarpolin ng lamig
na bumabalot sa pagod at nanginginig na lungsod.
Kung susulat ako ng tula baka may mabutas na ulirat.
Kung hahayaan kong mabulok ang mga parirala sa aking pagkatao
baka lilindol nang napakalakas sa kinatatayuan ko
kasi mayroon nga tayong kasabihan
na pag-ibig ang nagpapainog sa ating kalibutan.

[7 Enero 2011 Biyernes
 6:30 n.u. Lungsod Pasig] 

Sunday, January 2, 2011

Personals Ad Para sa Bagong Taon (2011)

(Pasintabi kay Allen Ginsberg)


Matabang makatang guro na 37 taong gulang (walang daya ‘yan!)
naghahanap ng papang marunong magkabit & magtanggal
ng regulator ng tangke ng LPG
& alam ang gagawin kapag masira ang tubo ng tubig
& pumutok ang fuse sa main switch ng kuryente.
Yung guwapo lang ha, yung kamukha ni Piolo Pascual.
(Actually, kahit medyo pangit okey na basta mabait.)
Dapat marunong kumanta at maggitara.
Dapat may maayos na trabaho
& dapat mas malaki ang suweldo kaysa suweldo ko
para hindi niya ako palaging hihiraman ng pera
na alam ko namang hindi na mababayaran.
Ayaw ko lang kasing isipin ng Tatay ko
na inuubos ko ang kaunting suweldo sa lalaki.
Gusto ko yung matalino.
Kahit walang Ph.D. okey lang basta ba
kung wala kami sa mood magtalik,
maaari naming himay-himayin sa kama
ang mahahalagang punto sa bagong libro ni E. San Juan, Jr.
Dapat may ilang memoryadong linya siya
mula sa mga tula ng pag-ibig ni Pablo Neruda.
Ako lang dapat ang kaniyang mamahalin,
nakaka-nervous breakdown kasi ang pagseselos.
Nitong taon nag-alaga ako ng tuta
para kako may makakausap ako.
Awa ng Diyos malaki na siya ngayon
ang taba-taba & nakatingin sa aking lumalabas ang dila
kapag kinakausap ko tungkol sa kung bakit
palaging tumataas ang presyo ng petrolyo,
kung bakit masama sa kalusugan&isipan&kaluluwa
ang panonood ng “Willing Willie,”
kung bakit hindi talaga marunong umarte si Kris Aquino,
kung bakit kailangan makulong si Gloria,
&kung bakit ngayon hindi na ako bilib sa Amboy na si PNoy.
Sabi ng isang kaibigan kong babae na bitter sa pag-ibig,
kailangan ko na raw maghanap ng papang mag-aalaga sa akin.
Yung hahalik sa akin & makakayakap ko buong magdamag
para muli malaman ko na maganda pala ang daigdig.
Mag-post na raw ako ng ad sa FB, Twitter, at mga diyaryo.
Bilisan ko raw bago pa mahuli ang lahat.
Tinakot pa niya ako, mahal daw ang bayad sa psychiatrist.



-J.I.E. TEODORO
 28 Disyembre 2010 Martes
 9:24 n.g. Lungsod Pasig